Κ. Λαπαβίτσας: Παγκοσμιοποίηση ή χρηματιστικοποίηση;

Ο όρος παγκοσμιοποίηση είναι εξαιρετικά ασαφής, παρά το ότι χρησιμοποιείται ευρύτατα για να περιγράψει την εξέλιξη του σύγχρονου καπιταλισμού. Άλλοτε υποδηλώνει τη διεύρυνση της παγκόσμιας αγοράς εμπορευμάτων, άλλοτε τη διόγκωση της εξαγωγής κεφαλαίου και των άμεσων ξένων επενδύσεων, άλλοτε τη δημιουργία παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού δικτύου, άλλοτε την εμφάνιση βιομηχανικού καπιταλισμού στον πρώην Τρίτο Κόσμο, κι άλλοτε όλα αυτά μαζί κι ακόμη περισσότερα, όπως τη μετανάστευση της εργασίας.

Καμία όμως από αυτές τις τάσεις δεν είναι καινούργια. Ο καπιταλισμός, βλέπετε, είναι εκ φύσεως παγκόσμιος, όπως είχαν διαπιστώσει ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο ήδη από το 1848. 

Η παγκοσμιοποίηση πέρασε για τα καλά στο διεθνές λεξιλόγιο από τότε που η αμερικανική κυβέρνηση χρησιμοποίησε τον όρο για να σηματοδοτήσει τη νέα εποχή που υποτίθεται ότι θα άνοιγε με το θρίαμβο του αμερικανικού καπιταλιστικού μοντέλου και την κατάρρευση του λεγόμενου ‘υπαρκτού σοσιαλισμού’. Η ασάφειά του αποδείχθηκε θείο δώρο για κυνικούς πολιτικούς και πολυπράγμονες δημοσιογράφους γιατί έδωσε ένα επίχρισμα επιστημονικότητας στην αβάσιμη αντίληψη ότι πλέον η ‘αγορά’ κυριαρχεί παγκοσμίως και οι κυβερνήσεις δε μπορούν να πάνε κόντρα στους ‘νόμους’ της. Η παγκοσμιοποίηση θεωρήθηκε κάτι σαν φυσικό φαινόμενο που αντιπροσωπεύει την ‘πρόοδο’ και κανείς δεν πρέπει να της πηγαίνει κόντρα. Συνεπώς επιβάλλεται να γίνονται ακατάπαυστα ‘μεταρρυθμίσεις’, όπως απελευθέρωση των αγορών, ιδιωτικοποιήσεις, συγκράτηση των μισθών, ελαστική εργασία και περιορισμός του κράτους πρόνοιας. Όσοι αντιτίθενται είναι οπισθοδρομικοί και εκτός εποχής.

Η δομική κρίση του 2007-9 έριξε φως στην εξέλιξη του καπιταλισμού τις τελευταίες δεκαετίες και κατέδειξε πόσο κενός είναι ο όρος παγκοσμιοποίηση. Η κρίση ξεκίνησε το 2007 στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα μετά από έξι χρόνια εκπληκτικής κερδοσκοπίας που συμβάδιζε με χαμηλές παραγωγικές επενδύσεις, αλλά και με ανάκαμψη της κερδοφορίας στον παραγωγικό τομέα. Δεν οφείλεται, δηλαδή, ούτε σε υπερσυσσώρευση του κεφαλαίου, ούτε σε πτώση του ποσοστού κέρδους. Προς το τέλος του 2008 μετατράπηκε σε γενικευμένη παγκόσμια ύφεση γιατί κονιορτοποιήθηκε η πίστωση και κατέρρευσε η συνολική ζήτηση.

Η κρίση αντιμετωπίστηκε το 2009 με κρατική παρέμβαση που διέσωσε τις τράπεζες και στήριξε τη ζήτηση κυρίως μέσω της έκδοσης χρήματος στην οποία το σύγχρονο κράτος διατηρεί απόλυτο μονοπώλιο. Κατέληξε το 2010-14 σε παρατεταμένη οικονομική δυστοκία στις αναπτυγμένες χώρες γιατί τα κράτη έχουν αυξήσει το δανεισμό τους για να στηρίξουν τη ζήτηση, ενώ οι εργαζόμενοι πιέζονται από χαμηλούς μισθούς και βουνά χρέους. Στην Ευρώπη ειδικότερα η κρίση μετεξελίχθηκε σε πραγματική καταστροφή των χωρών της περιφέρειας, με πρώτη την Ελλάδα, λόγω του αποτυχημένου νομισματικού συστήματος του ευρώ, ενώ πλέον σταδιακά βουλιάζει και το κέντρο.

Στις χώρες του πρώην Τρίτου Κόσμου, όμως, τα πράγματα πήραν πολύ διαφορετική πορεία. Μετά μια σύντομη ύφεση το 2008-9 ακολούθησε σχετικά ταχύρρυθμη ανάπτυξη, καθώς τα χρηματοπιστωτικά συστήματα των αναπτυσσομένων χωρών δεν είχαν πληγεί, ενώ το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος δεν είχε εκτιναχθεί όπως στις αναπτυγμένες. Παράλληλα, η οικονομία της Κίνας ανέκαμψε δυναμικά μέσω κρατικής παρέμβασης και πρόσφερε μια μεγάλη αγορά για εξαγωγές πρώτων υλών και τροφίμων. Τέλος, η άφθονη έκδοση χρήματος στις ΗΠΑ μετά το 2009 τόνωσε για μια ακόμη φορά τις ροές κεφαλαίου προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Παρ’ όλα αυτά, οι αναπτυσσόμενες χώρες συνέχισαν να στέλνουν ακόμη μεγαλύτερα κεφάλαια στις αναπτυγμένες, αφού είναι υποχρεωμένες να διακρατούν τεράστια αποθεματικά είτε σε δολάρια, είτε σε ευρώ και άρα να αγοράζουν κρατικά ομόλογα των αναπτυγμένων χωρών.

Εν ολίγοις, η δομική κρίση ξεπήδησε από την καρδιά του παγκόσμιου καπιταλισμού, επικεντρώθηκε στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, αντιμετωπίστηκε προσωρινά από το κράτος και κατέληξε σε εξασθένιση των ΗΠΑ και κυρίως της Ευρώπης. Η κρίση ευνόησε τον πρώην Τρίτο Κόσμο, ο οποίος όμως συνεχίζει σε καθαρή βάση να χρηματοδοτεί τις αναπτυγμένες χώρες. Αν όλα αυτά τα φαινόμενα συνιστούν παγκοσμιοποίηση, τότε η παγκοσμιοποίηση δεν έχει απολύτως κανένα νόημα.

Ο όρος που καλύτερα αποδίδει την ιστορική αλλαγή του καπιταλιστικού συστήματος τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες δεν είναι η παγκοσμιοποίηση αλλά η χρηματιστικοποίηση. Ο ώριμος καπιταλισμός έχει χρηματιστικοποιηθεί, καθώς το παραγωγικό κεφάλαιο επιδίδεται σε αναζήτηση χρηματοπιστωτικού κέρδους, το τραπεζικό κεφάλαιο έχει πάρει αποστάσεις από τον παραγωγικό τομέα και αναζητά κέρδη μέσω πράξεων στις ανοιχτές αγορές, και τέλος τα νοικοκυριά έχουν εμπλακεί βαθιά στις χρηματοπιστωτικές διαδικασίες για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες στέγασης, υγείας, παιδείας, ασφάλισης και συνταξιοδότησης. Ταυτόχρονα το κέντρο βάρους του παραγωγικού κεφαλαίου παγκοσμίως μεταφέρεται στις αναπτυσσόμενες χώρες, με προεξάρχουσα την Κίνα. Η χρηματιστικοποίηση εμφανίζεται όλο και περισσότερο και σε αναπτυσσόμενες χώρες, όπως στη Βραζιλία, στην Τουρκία και στο Μεξικό, όχι όμως στην Κίνα όπου υπάρχουν έλεγχοι στην κίνηση κεφαλαίου και οι τράπεζες παραμένουν κρατικές.

Η ιστορική αυτή αλλαγή του καπιταλισμού έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται τακτικά χρηματοπιστωτικές ‘φούσκες’, οι οποίες φέρνουν την ψευδαίσθηση της ευμάρειας μέχρι την αναπόφευκτη κατάρρευση. Η κρίση του 2007-9 ήταν απόρροια της χρηματιστικοποίησης, ενώ όσα ακολούθησαν έδειξαν ότι η χρηματιστικοποίηση συνεχίζεται. Οι κυβερνήσεις διέσωσαν τα τραπεζικά συστήματα και φρόντισαν για την ανάκαμψη των χρηματοπιστωτικών κερδών. Δεν επέβαλαν δομικούς περιορισμούς στη λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ούτε άλλαξαν τους όρους λειτουργίας του παραγωγικού κεφαλαίου. Ειδικά στις ΗΠΑ, την καρδιά της χρηματιστικοποίησης, η ισχύς του χρηματοπιστωτικού λόμπι είναι τόσο μεγάλη που ουσιαστικά τίποτε δομικό δεν έχει αλλάξει. Το αποτέλεσμα είναι ακριβώς η παρατεταμένη οικονομική δυστοκία των τελευταίων ετών.

Πέντε χρόνια μετά την κρίση του 2007-9 οι αντιφάσεις της χρηματιστικοποίησης συνεχίζουν να καθορίζουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας. Η κρίση του 2007-9 ήταν τόσο γιγαντιαία που η μετέπειτα δημιουργία άφθονου χρήματος από πλευράς αμερικανικής κυβέρνησης δεν κατάφερε να δημιουργήσει μια γενικευμένη ‘φούσκα’ και να φέρει ξανά την ψευδαίσθηση της ευμάρειας. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές έχουν σαφώς ανακάμψει και τα τραπεζικά κέρδη είναι υψηλά, αλλά η παραγωγική οικονομία δεν έχει δυναμισμό.

Αν στο επόμενο διάστημα η δημιουργία χρήματος στις ΗΠΑ περιοριστεί σημαντικά – όπως σταδιακά γίνεται – και παράλληλα υποχωρήσει και ο ρυθμός ανάπτυξης της Κίνας – όπως επίσης συμβαίνει – το πλήγμα θα είναι τεράστιο και για τις αναπτυγμένες και για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Μια γενικευμένη οικονομική καθίζηση στο άμεσο μέλλον ίσως αποδειχθεί το αντίτιμο της διάσωσης και διατήρησης του χρηματιστικοποιημένου καπιταλισμού.

________________

http://aristeri-diexodos.blogspot.gr/2014/08/blog-post_60.html

Σωτήρης Δημητρίου: Ένας λαός που δεν έχει ιστορική μνήμη δεν έχει μέλλον

ΤΗΣ ΙΦΙΓΈΝΕΙΑΣ ΚΑΛΑΝΤΖΉ

Ένα χρόνο μετά το χαμό της κινηματογραφίστριας Αλίντας Δημητρίου, συναντήσαμε τον σύντροφο της ζωής της, τον Σωτήρη Δημητρίου, τον σημαντικό κοινωνικό ανθρωπολόγο και θεωρητικό του κινηματογράφου, με σπουδαίο συγγραφικό έργο σε ζητήματα τέχνης και πολιτισμού, όπως το πεντάτομο Λεξικό όρων αλλά και το μνημειώδες εγκυκλοπαιδικό έργο Η εξέλιξη του ανθρώπου.Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η συζήτηση γύρω από τις διάφορες πολύπλοκες επιδράσεις του κινηματογράφου, όπως αποτυπώνονται στο βιβλίο του Ο κινηματογράφος σήμερα, ανθρωπολογικές, πολιτικές και σημειωτικές διαστάσεις (2011).

Ο 90χρονος Σωτήρης μίλησε με πάθος για το έργο της μονάκριβής του Αλίντας, ενώ στάθηκε και σε κάποιες πιο προσωπικές αφηγήσεις, από τη ζωή τους στην Αφρική. Σαν παραμύθι ηχούσαν οι περιγραφές από τη ζωή σε ένα εξωτικό και συνάμα σκληρό περιβάλλον.

Η διάχυτη συγκίνηση συμπληρώθηκε με την παραχώρηση από τον Σωτήρη δύο φωτογραφιών του με την Αλίντα, από εκείνη την εποχή, που δημοσιεύουμε κατ” αποκλειστικότητα:

Η «υπναγωγική δύναμη του κινηματογράφου να αιχμαλωτίζει το κοινό… με το δέκτη να υποτάσσεται στη σιωπή και τον πομπό-οθόνη να κυριαρχεί στον ιδεολογικό λόγο», που περιγράφετε στο βιβλίο, συνέβαλε στην επιβολή και διατήρηση των δομών εξουσίας;

Η κοινωνιολογία και η ανθρωπολογία έδωσαν βάση στα τελεστικά φαινόμενα που υπάρχουν μέσα στην κοινωνία. Το θέατρο και ο κινηματογράφος ειδικότερα, ανήκουν στα μέσα τελεστικής λειτουργίας. Στις τελεστικές πράξεις το άτομο αποσύρεται από την ενεργό αντίληψη περνώντας σε απραξία, παρόμοια με την απομόνωση που πετυχαίνεται στην κινηματογραφική αίθουσα, όπου επιδέχεται την εισβολή ισχυρότερων παραστάσεων, τις οποίες εύκολα υιοθετεί. Αυτή την κατάσταση ονομάζω «μετάσταση του εαυτού», μια σημαντική λειτουργία του κινηματογράφου, που επιτυγχάνει την εκκρεμότητα της συνείδησης, ώστε να διεισδύσει το εξωτερικό μήνυμα, εγγράφοντας ιδεολογήματα υποσυνείδητα.

Η δύναμη επιρροής του κινηματογράφου πιστοποιήθηκε από πολύ νωρίς. Στα 1919 ο Λένιν έκανε διακήρυξη για τη σημασία του στην επιρροή του κοινού, ενώ ο αστικός κινηματογράφος τον μετέτρεψε σε βασικό όπλο προπαγάνδας και επηρεασμού της κοινής γνώμης. Ο πρώιμος βουβός κινηματογράφος, κατανοητός σε όλους, συνέπεσε με την ομαδική μετανάστευση στην Αμερική και πλασαρίστηκε ως λαϊκό θέαμα, που στόχευε στη φτωχολογιά των μεταναστών, υποκαθιστώντας την κουλτούρα της πατρίδας που είχαν χάσει. Έτσι, είχε μεγάλη επιτυχία στο πολυεθνοτικό αμερικάνικο κοινό και επεκτάθηκε ταχύτατα, δημιουργώντας επιχειρήσεις που σχετίζονταν με το τραπεζικό σύστημα. Οι ταινίες αναπαρήγαγαν τα αστικά ιδεολογήματα, διαδίδοντας το αμερικανικό όνειρο. Μέσα από το μηχανισμό της βιομηχανικής κοινωνίας, ο κινηματογράφος εξυπηρέτησε τις κατηγορίες της αστικής κοινωνίας και το σύστημα πριμοδότησε την ανάπτυξή του. Εθνικισμός, μιλιταρισμός, ανδροκρατία, ρατσισμός αναπτύχθηκαν και αναπαράχθηκαν μέσα από τον κινηματογράφο.

Η διάδοση του αμερικανικού τρόπου ζωής, κυρίως από το χολιγουντιανό σινεμά, σχετίζεται με την παγκοσμιοποίηση;

Οι εμπορικές ταινίες με τον Ταρζάν, που ονόμασαν υποτιμητικά «bon pour l’ orient», ευνούχισαν συνειδητά το σινεμά, καλλιεργώντας ένα παραμύθι για τη σύγχρονη κοινωνία. Αυτή η δυτικοποίηση, η εισαγωγή ιδεών, εθίμων και συμπεριφορών από τις βιομηχανικές χώρες, ονομάστηκε πολιτιστικός ιμπεριαλισμός. Αμερικανοί, Άγγλοι και Γάλλοι έδιναν μάχη να προωθήσουν τις δικές τους ταινίες στην Αφρική, όπου η τηλεόραση δεν είχε αναπτυχθεί, για να μεταδώσουνε τη δική τους νοοτροπία. Πρόκειται για μια παγκοσμιοποίηση που υφίσταται όλος ο πλανήτης, ένας απο-πολιτισμός, με τη διάβρωση των τοπικών πολιτισμών από την επιρροή του βιομηχανικού πολιτισμού. Σ’ αυτή τη φάση, ο κινηματογράφος αποτέλεσε το κύριο πολιτικό μέσο της βιομηχανικής κοινωνίας για την εξάπλωσή της, μέχρι που τον υποκατέστησε η τηλεόραση.

Τα εκφραστικά μέσα του κινηματογράφου επιδρούν σε μια κοινωνική μετάλλαξη;

Ο κινηματογράφος στηρίχθηκε στην επεξεργασία του μοντάζ, που αναπτύχθηκε βασικά απ’ τον Γκρίφιθ στην Αμερική. Στη συνέχεια, μεταμορφώθηκε καθοριστικά με τους Ρώσους, τον Κουλέσοφ και αργότερα τον Αϊζενστάιν. Κατά το ’50-’60, ο Μπαζέν αντιστρατεύτηκε τον κινηματογράφο και πολέμησε το μοντάζ, καλλιεργώντας το λεγόμενο πλάνο-σεκάνς, που εξαπλώθηκε πανευρωπαϊκά με τη Νουβέλ Βαγκ και συνέπεσε με μια μεγάλη αλλαγή στον κινηματογράφο και στην ιδεολογία. Το ρεύμα αυτό εξυπηρέτησε την επίθεση της βιομηχανικής κοινωνίας στην ενεργητικότητα του ατόμου, καταλήγοντας σήμερα στην κοινωνία του σώου: Βλέπουμε και δεν κάνουμε τίποτα. Το πλάνο-σεκάνς, ενώ εξέφρασε θεωρητικά ένα κινηματογράφο αντιμυθοποίησης, καλλιέργησε ένα φαταλισμό. Δίχως ήρωες, δράση και σκοπό, ο θεατής μετατρέπεται σε παθητικό δέκτη που όλα του έρχονται μοιραία.

Τη στιγμή που στην Ευρώπη με το πλανο-σεκάνς γινόταν η μετάβαση στο παθητικό θέαμα, το Χόλιγουντ, παρ’ όλη την προπαγάνδα, ακολούθησε δυο άλλα μονοπάτια: τις ταινίες βίας και τα πορνό. Κατά το ’60-’70, η ταινία Βαθύ λαρύγγι δημιούργησε σάλο, φαινόμενο που εδώ έφερε η χούντα, αποπροσανατολίζοντας τον κόσμο σε μια στείρα εκτόνωση. Παρά το πουριτανικό σλόγκαν «Ελλάς-Ελλήνων-Χριστιανών» και τη λογοκρισία, η Ελλάδα επί δικτατορίας υπήρξε 3η χώρα εισαγωγής πορνό.

Από ψυχαγωγικό λαϊκό θέαμα, το σινεμά εξελίχθηκε γρήγορα σε τέχνη, φτάνοντας στον πειραματισμό και στην αφαίρεση. Πόσο συνυφασμένη είναι η κινηματογραφική πρωτοπορία με ένα ουτοπικό όραμα και πώς επηρεάστηκε η φόρμα από την πολιτική σκέψη;

Στην Ευρώπη οι αιρετικοί προσπάθησαν να ανοίξουν ένα δρόμο αντίθετο με αυτόν του κλασικού κινηματογράφου. Απαρνήθηκαν την αφήγηση και στράφηκαν προς έναν πειραματικό κινηματογράφο, περισσότερο όμως ως αντίδραση στην επίσημη τέχνη. Οι καλλιτέχνες δεν εκπροσωπούσαν μια τάση κοινωνικής αλλαγής, αλλά μια επιβολή της δικής τους αυθεντίας. Δημιούργησαν πρωτοποριακές ταινίες μόνο σε φόρμα -όχι σε περιεχόμενο- που δεν καρποφόρησαν, ελλείψει νέου οράματος. Αυτή είναι η χαμένη ιστορία του πειραματικού κινηματογράφου. Στη σταλινική Ρωσία, δεν επέτρεψαν να προωθηθεί καμιά πρωτοποριακή κατεύθυνση.

Πολλοί καλλιτέχνες αυτοκτόνησαν, δεν άντεξαν την επιβολή του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, οπότε και εκεί η πρωτοπορία χάθηκε. Επικράτησε η ανάγκη του συστήματος, αναγκάζοντας ακόμα και τον σπουδαίο πρωτοπόρο Βερτόφ, μεγάλη μορφή που άνοιξε δρόμο στο ντοκιμαντέρ, να σβήσει στην αφάνεια.

Αν το σινεμά έχει τη δύναμη να κατευθύνει μαζικά συνειδήσεις, γιατί να μην μπορεί και να τις αφυπνίσει; Αυτή δεν ήταν η αρχική σκέψη ενός καταγγελτικού-πολιτικού κινηματογράφου;

Μπορεί το πρωτοποριακό μονοπάτι να χάθηκε, όμως χαράχτηκε ένας άλλος δρόμος, από τη Λατινική Αμερική των επαναστατικών κινημάτων. Εκεί το ’50-’60, έγινε μια ανατροπή, με τον «Νέο Κινηματογράφο», που ξεκίνησε με το 4ωρο Η ώρα των υψικαμίνων του Σολάνας και διαδόθηκε σε όλη τη Νότια Αμερική. Στο μεγάλο αυτό κίνημα οι σκηνοθέτες έκαναν ταινίες σε κολεκτίβες, υπερνίκησαν τα εμπόδια στη διανομή με προβολές εκτός κυκλώματος αιθουσών και έγραψαν μανιφέστα για έναν νέο αντι-χολιγουντιανό κινηματογράφο. Η Αμερική τους πολέμησε με εμπάργκο, κατόπιν με δικτατορίες. Τότε θεμελιώθηκε ο στρατευμένος κινηματογράφος, στη Λατινική Αμερική. Η προβολή της ταινίας δεν λειτουργούσε υπνωτιστικά, γιατί ακολουθούσε συζήτηση και ανάλυση. Η κριτική του κοινού επηρέαζε τους κινηματογραφιστές, δημιουργώντας έναν κινηματογράφο της αφύπνισης και της επιθετικότητας. Αναγέννηση του στρατευμένου κινηματογράφου έχουμε με τον Μάη του ’68, όταν το Παρίσι γέμισε από καταγώγια που πρόβαλαν χιλιάδες αγωνιστικές ταινίες, ρεύμα που διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο. Στη χώρα μας έχουμε αναβίωση του ντοκιμαντέρ, κατά την περίοδο που ανάλαμψε η Αριστερά και σχηματίστηκε ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος ένα αντίστοιχο με την Ευρώπη ρεύμα, το οποίο όμως διακόπηκε με τη χούντα, παράλληλα με μια οπισθοδρόμηση του ντοκιμαντέρ παγκοσμίως.

Μετά το 1998 και τη διαδήλωση στο Σιάτλ, με το Κοινωνικό Φόρουμ, το ντοκιμαντέρ βγήκε ξανά μπροστά. Στη νέα χιλιετηρίδα, σύμπτωμα της κρίσης είναι και η ραγδαία ανάπτυξη του ντοκιμαντέρ, νέα μορφή στρατευμένου κινηματογράφου, στον οποίο ανήκουν και οι ταινίες της Αλίντας.

Τελευταία, παρατηρούμε στη χώρα μας την επαναφορά ενός αλληγορικού σινεμά, με βασική θεματολογία οριοθετημένη στην οικογένεια, μακριά από την κοινωνική πραγματικότητα.

Γύρω στο 2000, ξεκίνησε ένας κινηματογράφος με πολλές εκδοχές. Μια τάση του είναι ο νατουραλισμός, με σκηνοθέτες όπως ο Οικονομίδης και ο Γιάνναρης που αποσκοπούν σε μια ανάλυση της κοινωνίας στη χειρότερή της κατάντια. Ο νατουραλισμός έχει δύναμη ανατροπής και επιθετικότητας, αλλά δημιουργεί φαταλισμό: Ο κόσμος είναι και θα παραμείνει χάλια, δίχως όραμα διαφυγής. Μια άλλη τάση είναι ο κοινωνικός κινηματογράφος, με προσπάθειες όπως του Τσίτου, του Τζουμέρκα και άλλων, μια περισσότερο υγιής πλευρά, η οποία δυσκολεύεται να καρποφορήσει στην Ελλάδα, αλλά επιμένει. Το σύστημα, ωστόσο, προωθεί τον αλληγορικό κινηματογράφο, με τον Κυνόδοντα που, υποτίθεται, ότι καταγγέλλει την καταπίεση της κοινωνίας. Στον κινηματογράφο, όμως, δεν υπάρχει αλληγορία. Ο θεατής αυτό που βλέπει το εκλαμβάνει ως πραγματικότητα, το κάνει βίωμα. Ο κινηματογράφος που κερδίζει τελευταία έδαφος είναι περισσότερο πλαστός, άνευ περιεχομένου. Είναι πρόσχημα ότι δείχνουμε τα τρωτά της ελληνικής κοινωνίας μέσα απ’ την ελληνική οικογένεια, που ακόμα δεν έχει παίξει τόσο καταπιεστικό ρόλο, παραμένει μάλιστα καταφύγιο όλων των άνεργων. Αν υπάρχει κάτι τραυματικό στην οικογένεια, είναι η ανδροκρατία, που δεν την έχει θίξει καμία ταινία. Πρόκειται για έναν φορμαλιστικό κινηματογράφο του δήθεν, που εξυπηρετεί το σύστημα. Δεν είναι περίεργο ότι στα φεστιβάλ επιβραβεύονται οι παρακμιακές ταινίες, σε αντίθεση με όσες αναζητούν όραμα; Η παρακμή προβάλλεται ως φολκλόρ, παρότι οι Ευρωπαίοι ζουν μια χειρότερη πολιτισμική παρακμή από τη δική μας. Ας δεχτούμε ότι ανήκουμε στον παρακμιακό κινηματογράφο.

Ωστόσο, παρατηρείται άνοδος του πολιτικού ντοκιμαντέρ, κυρίως μετά την Αραβική Άνοιξη. Στη χώρα μας επαναφέρει θέματα του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος. Μπορεί το σινεμά να λειτουργήσει ως εργαλείο καταγραφής της σύγχρονης Ιστορίας;

Τελικά, η άλλη όχθη αρχίζει να παίρνει υπόσταση. Ένας λαός που δεν έχει ιστορική μνήμη, δεν έχει μέλλον. Επομένως, για να κινητοποιηθεί, πρέπει να ξαναπιάσει την Ιστορία του για να κατανοήσει τι έχει υποστεί, ποιοι τον φέρανε σ’ αυτή την κατάσταση, τι αγώνες έχει κάνει και πώς θα τους πολεμήσει. Άρα, η Ιστορία είναι ένα πρώτο πεδίο, πάνω στο οποίο ο κινηματογράφος μπορεί να αναπτύξει κοινωνική οπτική και επιστρέφω στην Αλίντα, η οποία δούλεψε αυτό το θέμα και έδωσε ώθηση σ’ αυτή την κατεύθυνση.

Εκτός από την περίφημη τριλογία για τις γυναίκες στην Αντίσταση, η Αλίντα άφησε ένα τεράστιο έργο. Μιλήστε μας γι αυτό.

Η Αλίντα ξεκίνησε απ’ το θέατρο. Όταν το ’63 είδαμε το 100 ώρες του Μάη, η Αλίντα ανακάλυψε ένα νέο προσανατολισμό προς τον κοινωνικό κινηματογράφο, επηρεασμένη και από την προσωπική γνωριμία μας με τον Δήμο Θέο. Τελειώνοντας τη Σχολή Σταυράκου έκανε το πρώτο ντοκιμαντέρ της Οι καρβουνιάρηδες (1977), πετυχαίνοντας την ταχτική του ανθρωπολογικού κινηματογράφου: Θέτεις ένα πλαίσιο και αφήνεις τους ίδιους τους ανθρώπους να μιλήσουν για θέματα παραγκωνισμένα, τα βιώματά τους και ό,τι πήγε χαμένο. Οδηγήθηκε στην Προφορική Ιστορία, όπου μέσα από τα βιώματα αποκαλύπτονται άλλες πλευρές, που έχουν αγνοηθεί ή καταπατηθεί από τον επίσημο λόγο. Η Προφορική Ιστορία έχει δουλευτεί σε κείμενα και σε έρευνες, νομίζω όμως πως με την Αλίντα προσεγγίζεται για πρώτη φορά μέσα από το σινεμά.

Οι επόμενες ταινίες της ήταν πάνω σε θέματα κοινωνικής ιστορίας, όπως το γλωσσικό ζήτημα, οι Ρομά, η λαϊκή κινητοποίηση στα Σπάτα και μια σειρά ταινιών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στη συνέχεια, έπιασε το πρόβλημα της γυναίκας και το θέμα των δύο φύλων, τη μεγαλύτερη ασυμμετρία που υπάρχει στην κοινωνία μας, γιατί η αρχαιότερη καταπάτηση ανθρώπου από άνθρωπο είναι η διάκριση των φύλων. Η Αλίντα προσπάθησε μέσα από τον κινηματογράφο να αναδείξει τα κοινωνικά προβλήματα, τα χαμένα οράματα των ανθρώπων και τις δυνατότητες για μια καλύτερη ζωή.

Μέσα στον πυρετό της δουλειάς δεν ενδιαφερόταν να συμμαζέψει το υλικό της, κάτι που επιμελούμαι αυτό τον καιρό, ώστε να μην πάει χαμένο το τεράστιο και σημαντικό έργο της. Ό,τι έχω βρει, το οργανώνω και το αναπαράγω σε DVD, μαζί με την τριλογία, με σκοπό να παραδοθεί στο ελληνικό κοινό.

Η ζωή σας στην Αφρική αγγίζει στο φαντασιακό μου μια εξωτική διάσταση, όπως και με τον Ζαν Ρους, που πάντα είχα την αίσθηση ότι δεν θα είχε αυτή την ανθρωπολογική προσέγγιση, αν δεν είχε ταξιδέψει στην Αφρική και δεν ήταν μαρξιστής. Πόσο επηρέασε την αντίληψή σας η άγνωστη σε μας αποικιοκρατική οπτική;

Γνώρισα την Αλίντα το ’47 όταν αυτή ήταν 14 ετών κι εγώ 22. Παντρευτήκαμε κρυφά το ’55, το σκάσαμε και πήγαμε στην Αφρική, όπου είχα κλείσει συμβόλαιο για δουλειά ως μηχανικός. Αρχικά πήγαμε στο Τζιμπουτί, στη Γαλλική Σομαλία. Έρημος και καμήλες εκεί, και μετά στο Βελγικό Κονγκό, σημερινό Ζαΐρ. Στο Τζιμπουτί δεν είχαμε πολύ επαφή με τους ντόπιους, απλώς εγώ έδινα ό,τι είχα στους εργάτες που δεν είχαν να φάνε. Εκεί είδα για πρώτη φορά τι σημαίνει αποικιοκρατία. Απαγόρευαν στους μαύρους να πηγαίνουνε στα εστιατόρια των λευκών, ενώ τους κακομεταχειρίζονταν στο εργοτάξιο. Δύο φορές επενέβηκα να τους σώσω και όταν μπήκαμε στο ποταμόπλοιο να φύγουμε, γέμισε ο ποταμός πιρόγες που μας αποχαιρετούσαν. Στο Στάνλεϊβιλ μείναμε επί 6 μήνες, την περίοδο που ο Λουμούμπα ετοίμαζε την επανάσταση. Παρ’ όλο που είχαμε επαφή με τους ντόπιους, δεν αντιληφθήκαμε τίποτα, τόσο κρυφό ήταν το κίνημα.

Οι άνθρωποι εκεί ήταν σε απόγνωση, οι Βέλγοι είχαν δικαίωμα ζωής και θανάτου απάνω τους, τέτοια ήταν η αποικιοκρατική τους συνείδηση. Άγριες καταστάσεις. Εγώ τους χαιρετούσα με χειραψία, κάτι που οι λευκοί το θεωρούσαν κατάπτυστο. Ζήσαμε την επαφή με την αφρικάνικη κουλτούρα, η Αλίντα ήταν πολύ αγαπητή, ήμασταν από τους ελάχιστους λευκούς που συναναστρεφόμασταν μαύρους.

Οι περισσότεροι λευκοί τότε στην Αφρική είχαν πάει για τυχοδιωκτισμό, για λεφτά, εμείς ήμασταν από την άλλη μπάντα. Κάτσαμε εκεί δυο πολύ σημαντικά χρόνια, απίθανη ζωή. Δεν αλλάξαμε από τη σχέση μας με τους αφρικανούς, ήμασταν προετοιμασμένοι να αγαπήσουμε την Αφρική, κάτι, που για την εποχή ήταν αιρετικό.

Η σύντροφος του Σωτήρη Δημητρίου και σημαντική κινηματογραφίστρια, Αλίντα

-ΔΕΙΤΕ στο: http://www.e-dromos.gr/

Υπάρχει ανάγκη για αίμα. Είναι για την 8χρονη κόρη συντρόφου

Ανάγκη για αίμα

Υπάρχει ανάγκη για αίμα. Είναι για την 8χρονη ανιψιά μου και κόρη του σ. Άγγελου Αναστασάκου. Η Έφη διαγνώσθηκε πριν από 10 ημέρες με λευχαιμία τύπου Τ και χρειάζεται αίμα. Μόλις έχει αρχίσει να της χορηγείται η "έφοδος", η βαριά δηλαδή χημειοθεραπεία.

 Όποιος ή όποια είναι σε θέση και θέλει να προσφέρει αίμα για τη μικρή μπορεί να απευθύνεται στο ογκολογικό του Παίδων "Αγία Σοφία", πτέρυγα Μαριάνα Βαρδινογιάννη - Ελπίδα (είσοδος από Λεβαδείας) από Δευτέρα αναφέροντας το όνομα Ευσταθία Αναστασάκου. 

Το όνομα του πατέρα είναι Άγγελος, της μητέρας Σταματίνα και βρίσκεται στην κλινική ΤΑΟ (τομέας ογκολογίας και αιματολογίας) δωμάτιο 19.

Ευχαριστώ εκ των προτέρων

Τάσος Αναστασάκος

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ΑΔΕΔΥ: Απεργία την Τετάρτη ενάντια σε αξιολόγηση, διαθεσιμότητες και ξεπούλημα της ΔΕΗ

• ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
• |
• ΕΡΓΑΣΙΑΚΑ

07.07.2014, 01:31

ΑΔΕΔΥ: Απεργία την Τετάρτη ενάντια σε αξιολόγηση, διαθεσιμότητες και ξεπούλημα της ΔΕΗ

Όχι στην αξιολόγηση, τις διαθεσιμότητες/απολύσεις, τις νέες περικοπές σε μισθούς και συντάξεις, αλλά και στην ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, λέει η ΑΔΕΔΥ που την Τετάρτη έχει εξαγγείλει 24ωρη απεργία. Στις 11 της ίδιας ημέρας, οι δημόσιοι υπάλληλοι δίνουν αγωνιστικό ραντεβού στην πλατεία Κλαυθμώνος.

Εκδήλωση 5.7.14 Μετανάστευση και νέα αποικιοκρατία..

INSTITOYTO NICOS POULANTZAS <info@poulantzas.gr>

Στο πλαίσιο του 18^ου  Αντιρατσιστικού φεστιβάλ διοργανώνεται εκδήλωση με τη στήριξη του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς και θέμα:

Μετανάστευση και νέα αποικιοκρατία:

Η Δύση στο Πακιστάν και οι πακιστανικές κοινότητες στην Ευρώπη

Σάββατο 5 Ιουλίου 2014,

ώρα 7.30 μ.μ.

Στο χώρο του 18^ου Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ

Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια

(είσοδος από Ούλωφ Πάλμε)

Ομιλητής

Ααμίρ Μούφτι

Καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας,

Λος Άντζελες  (UCLA)

Τον ομιλητή και το έργο του θα παρουσιάσει η Σίσσυ Βελισσαρίου, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

και μέλος του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς

Θα συντονίσει η Όλγα Λαφαζάνη, μέλος του Δικτύου Κοινωνικής

Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών

Παρέμβαση θα γίνει από τον Τσαβέντ Ασλάμ, επικεφαλής της Πακιστανικής

Κοινότητας Ελλάδας

ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ ΜΑΡΑΘΩΝΑ: ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ Κ.Ε. ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ 21-22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ ΜΑΡΑΘΩΝΑ: ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ Κ.Ε. ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ 21-22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014: ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ Κ.Ε. ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ 21-22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Συμπεράσματα για τις ευρωεκλογές ...

Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΑΓΓΙΖΕΙ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΤΟΥ ΟΡΙΑ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΕΝΑΝ ΩΚΕΑΝΟ ΦΤΩΧΕΙΑΣ

ΜΟΝΗ ΕΛΠΙΔΑ Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

Του ΕΥΤΥΧΗ ΜΠΙΤΣΑΚΗ*

Ο καπιταλισμός αγγίζει τα ιστορικά του όρια, δημιουργώντας έναν ωκεανό φτώχειας, μέσα στον αυξανόμενο κοινωνικό πλούτο. Ο καπιταλισμός αποτελεί πλέον κίνδυνο για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Ελπίδα; Η αναγέννηση του εργατικού και του κομμουνιστικού κινήματος μέσα από τα ερείπια που άφησε ο αγώνας των επαναστάσεων των μεγάλων ελπίδων, και των πλανητικών απογοητεύσεων.

Άσκηση Λογικής για μαθητές του Δημοτικού: Όταν περικόπτονται μισθοί και συντάξεις, το εμπόριο πέφτει. Όταν πέφτει το εμπόριο, τα εμπορικά κλείνουν. Όταν κλείνουν τα εμπορικά, συμπαρασύρουν βιοτεχνίες και βιομηχανίες. Και τότε η ανεργία διογκώνεται, το ακαθάριστο εθνικό προϊόν μειώνεται, και αρχίζουν τα δάνεια. Οι τράπεζες εκβιάζουν, το χρέος αυξάνει, ξεπουλιέται ότι μπορεί να ξεπουληθεί, και αρχίζει η λεγόμενη «ανθρωπιστική κρίση». Μαζί της και οι αυτοκτονίες. Ακολουθεί η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού, η μετανάστευση των νέων, ενώ η «εθνικόφρων» κυβέρνηση, συνεχίζει να αποδέχεται τον ρόλο του υποτελούς εντολοδόχου.

Ερώτημα: Δεν ξέρανε τις συνέπειες την πολιτικής τους οι μεγάλοι του ΔΝΤ κ.λπ. και οι πρόθυμοι εντολοδόχοι; Τα ήξεραν! Ήξεραν ότι οδηγούν τη χώρα στην ερήμωση και στην καταστροφή. Εν τω μεταξύ ο αρμόδιος «υπουργός» συνεχίζει τη σφαγή. Όχι των αμνών ή των νηπίων. Τη σαφή των Ελλήνων. Πρώτα θα απολύονταν οι επίορκοι. Αλλά επίορκοι βρέθηκαν μόλις περί τους 80. Μάχαιρα συνεπώς επί δικαίους και αδίκους. Πρόσφατο φιρμάνι: τρεις χιλιάδες σε διαθεσιμότητα (αναμένοντας την απόλυση). Δύο χιλιάδες για άμεση απόλυση. Και έπεται συνέχεια το σωτήριον έτος 2015. Ετσι απλά, σα να μην πρόκειται για ανθρώπους, αλλά για άχρηστα πλαστικά. Έτσι ψυχρά: χωρίς έλεος, χωρίς αισθήματα ενοχής, χωρίς ντροπή. Αναίσθητοι, μικροί, μικρόψυχοι, ουτιδανοί φυλλομετρούν καταλόγους και διαγράφουν ζωές.

Απολυμένοι. Είχαν σχεδιάσει κάποια ζωή, ελπίδα στον πρόσκαιρο βίο του ανθρώπινου όντος: οικογένεια, παιδιά, εγγόνια, γηρατειά. Και τώρα τι θα απογίνουν; Και δεν είναι μόνον οι απολυμένοι και οι προς απόλυσιν. Είναι και το ι,5 εκατομμύριο της στρατιάς των ανέργων. Ποιος θα νοιαστεί για τους μεν και για τους δε;

Τι σημαίνει άνεργος; Ένας που μένει μετέωρος, σ” έναν εχθρικό και ακατανόητο κόσμο. Πρώτα το σοκ. Το ψυχικό τραύμα. Μετά η πείνα. Αλλά δεν είναι μόνον η πείνα. Ο άνεργος νιώθει άχρηστος. Ταπεινωμένος. Ντρέπεται για την κατάστασή του. Δεν τολμά να κοιτάξει στα μάτια τη γυναίκα και τα παιδιά του. Η θλίψη, η κατήφεια και η ντροπή, είναι οι πρώτες αντιδράσεις. Συνοδός: η απελπισία και τελικά η κατάθλιψη. Είναι τυχαίο το κύμα των αυτοκτονιών που σαρώνει τη χώρα μας, που κάποτε είχε το μικρότερο ποσοστό αυτοκτονιών απ” όλες τις χώρες της Ευρώπης; Άλλη μορφή καταβύθισης στο τέλμα της ταπείνωσης και της απελπισίας, δύο, τρεις μέρες δουλειά την εβδομάδα. Μισή απασχόληση. Δίπλα στο τηλέφωνο μήπως ο Εργοδότης τον φωνάξει για δουλειά.

Εργασία. Η εργασία συνιστά μια αντίφαση: Είναι εξωτερίκευση των δημιουργικών δυνατοτήτων του ανθρώπινου όντος. Ταυτόχρονα ανήκει στο βασίλειο τηο ανάγκης (Μαρξ). Αλλά στις ταξικές κοινωνίες η εργασία αλλοτριώνεται. Η αλλοτρίωση είναι συνέπεια της αποξένωσης του παραγτωγού από τα μέσα παραγωγής και από το προϊόν της εργασίας του. Το προϊόν-εμπόρευμα στέκεται απέναντι στον παραγωγό σαν μια οντότητα ξένη και ακατανόητη, που είναι κι αυτή μιά αντίφαση: αξία χρήσης και ανταλακτική αξία. Το εμπόρευμα, σήμα κατατεθέν του καπιταλισμού, αντί φορέας ανταλακτικής αξίας. Αλλά η ανταλλακτική αξία, κατά τον Μαρξ, δεν έχει γραμμένο στο μέτωπο της, αυτό που είναι. Είναι ένα ιερογλυφικό που πρέπει να αποκρυπτογραφηθεί. Ο Μαρξ φώτισε το μυστήριο. Αλλά το μυστήριο παραμένει άλυτο για τους πολλούς και είναι δημιουργός άλλων μυστηρίων.

Κεφαλαιοκρατική παραγωγή. Σκοπός της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής είναι η ιδιοποίηση της υπεραξίας η οποία δημιουργείται στο χώρο της παραγωγής. Συνέπειες: ο ανταγωνισμός, ο «πόλεμος όλων εναντίων όλων» (Χομπς), οι πόλεμοι, η αποικιοκρατία, ο ξεριζωμός των αγροτικών πληθυσμών, οι άθλιες συνθήκες ζωής του προλεταριάτου στις πόλεις του πρώιμου και του μετέπειτα καπιταλισμού. Η ανεργία και ο μόνιμος εφεδρικός στρατός των ανέργων, ήταν και είναι ενδογενής, νομοτελειακή συνέπεια του κεφαλαιοκρατικού τρόπου μεταβολισμού του ανθρώπου με την φύση και με τους ομοίους του.

Η ιστορία του καπιταλισμού γράφτηκε και γράφεται με αίμα. Με το αίμα των θυμάτων του. Αντίθετα με τον μύθο της ειδυλλιακής προέλευσης της ατομικής ιδιοκτησίας και ειδικά του καπιταλισμού, τόνιζε ο Μαρξ, στην πραγματική Ιστορία, η κατάκτηση, ο φόνος, με δυο λόγια η βία παίζουν τον κυριότερο ρόλο. Η κεφαλαιοκρατική τάξη πραγμάτων συγκροτήθηκε μέσω της βίας της πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου. Και η βία στο εργοστάσιο, στο γραφείο, στην κοινωνία, στις διεθνείς σχέσεις, συνεχίζεται με τις παλαιές και με νέες μορφές.

Και σήμερα; Με την ορθολογική χρήση των νέων τεγνολογιών, θα ήταν δυνατό να εξαληφθεί η πείνα απ” τον πλανήτη;

Η τεχνολογία πολλαπλασιάζει την απόδοση της εργατικής δύναμης. Αυτό συνεπάγεται την απελευθέρωση του ςεργάτη και την άρση της αποξένωσης; Οπως έγραφε ο Μάρξ στην εποχή του, ο καπιταλισμός ανέπτυξε στο έπακρον τις δυνάμεις της παραγωγής, για να τις εκμεταλλευθεί αποτελεσματικότερα. Ο Μαρξ μιλούσε για βιομηχανική παθολογία. Τον καταμερισμό εργασίας τον θεωρούσε δολοφονία του λαού. Ο Σαρλό, από την πλευρά του, εξέφρασε με ένα αθάνατο έργο τέχνης την υποδούλωση του εργάτη στη μηχανή. Την κυριαρχία της νεκρής εργασίας (του κεφαλαίου) πάνω στη ζωντανή εργασία . Στην εποχή μας ο εργάτης, αντίθετα με τον μάστορα της προβιομηχανικής εποχής, μετατρέπεται, ακόμα περισσότερο, σε μονοδιάστατο άνθρωπο, εξάρτημα της άψυχης μηχανής. Υποτάσσεται στο ρυθμό της. Δεν έχει καιρό να σκεφτεί. Να αφήσει ελεύθερη τη φαντασία του. Η μηχανή, ιδιοκτησία του κεφαλαιοκράτη, κοινωνικοποιεί την παραγωγή, αλλά εξατομικεύει την οδύνη.

Η τεχνολογία θα μείωνε τον αναγκαίο χρόνο εργασίας και θα άφηνε ελεύθερο χρόνο γιa τον εργαζόμενο. Αλλά ο χρόνος του εργάτη είναι υποταγμένος στο ρυθμό της μηχανής. Και ο ελεύθερος χρόνος είναι χρόνος κενός, μονοδιάστατος, χωρίς ποιότητα στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις της μοναξιάς και της ένδειας. Οικογένεια; Οι Γάλλοι λένε για τη ζωή του εργαζόμενου: Μετρό (για να πάει στη δουλειά). Μπουλό (εργασία). Ντοντό (ύπνος). Αλλά αν η ανθρώπινη ουσία καθορίζεται από το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων, τότε τι απομένει από την ιστορικά διαμορφωμένη ανθρώπινη ουσία; Παρά τη θυελλώδη ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας, η βαρβαρότητα και η αμάθεια είναι συνοδός του σημερινού ανθρώπου, που «ζει στην μολυσμένη πνοή του πολιτισμού» (Μαρξ).

Και η Ελλάδα; Πώς βιώνει τις συνθήκες της δομικής κρίσης του καπιταλισμού; Η χώρα μας επιλέχτηκε σαν πειραματόζωο, επειδή κυβερνιόταν από ασήμαντους, δουλοπρεπείς πολιτικούς. Ετσι φτάσαμε να είμαστε πρώτοι στην ανεργία στην Ε.Ε. Στη συνέχεια, αντί για μια προσπάθεια παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας, οι απολύσεις …
Και η «κυβέρνηση» ετοιμάζει νέα δεσμά για τους εναπομείναντες υπαλλήλους: Αξιολόγηση, αποδοτικότητα, μισθός ανάλογα με την απόδοση. Ποιος θα τολμήσει να διαμαρτυρηθεί; (Και όμως διαμαρτύρονται!).
Επιπλέον: Ετοιμάζεται η άρση της μονιμότητας των υπαλλήλων. Και στον ιδιωτικό τομέα; Ποιος θατολμήσει να διαμαρτυρηθεί, όταν στην πόρτα των εργοστασίων ή του γραφείου περιμένουν δεκάδες άνεργοι; Και όμως εργαζόμενοι και άνεργοι αντιστέκονται.
Αυτή είναι η μοίρα μας; «Άνθρωπος προς άνθρωπον λύκος»; Η βαρβαρότητα κυριάρχησε στην αυγή του καπιταλισμού και που κυριαρχεί με παλαιές και νέες μορφές στην εποχή μας; Ο άνθρωπος είναι το άριστο από τα ζώα αλλά και το χείριστο όταν ξεφεύγει από το νόμο (Αριστοτέλης), Όμως, σύμφωνα με τις σημερινές επιστήμες, είναι γενετικά κοινωνικό ον. Η βαρβαρότητα δεν οφείλεται σε κάποιο γεννετικό σφάλμα. Δεν είναι εγγεγραμμένη στο ανθρώπινο γονιδίωμα. Η τέχνη, η επιστήμη, η φιλία, ο αλτρουισμός, η αυτοθυσία είναι η άλλη όψη της οδυνηρής ανθρώπινης περιπέτειας. Οι ρίζες της βαρβαρότητας βρίσκονται στις κυρίαρχες, ανταγωνιστικές κοινωνικές σχέσεις των ταξικών κοινωνιών. Κατά τις σημερινές επιστήμες δεν ύπαρχε, ανθρωπολογικό εμπόδιο για μια ανθρώπινη κοινωνία ελευθερίας κι αλληλεγγύης.

Τέλος της Ιστορίας; Μετά Χριστόν προφήτες πρόβλεψαν το τέλος της Ιστορίας. Σύντομα διαψεύστηκαν. Η Ιστορία γράφεται ακόμα και με αίμα. Αλλά: Ο καπιταλισμός αγγίζει τα ιστορικά του όρια, δημιουργώντας έναν ωκεανό φτώχειας, μέσα στον αυξανόμενο κοινωνικό πλούτο. Ο καπιταλισμός αποτελεί πλέον κίνδυνο για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Ελπίδα; Η αναγέννηση του εργατικού και του κομμουνιστικού κινήματος μέσα από τα ερείπια που άφησε ο αγώνας των επαναστάσεων των μεγάλων ελπίδων, και των πλανητικών απογοητεύσεων. Παρά ταύτα, η κοινωνία των ελεύθερων και ελεύθερα συνεταιρισμένων παραγωγών (Μαρξ) είναι μια δυνατότητα η οποία κυοφορείται στα σπλάχνα του σημερινού άκαρδου κόσμου.

Και η Ελλάδα; Μετά τον Εμφύλιο χάθηκε μια γενιά των αγροτόπαιδων και εργατών που εγκατέλειψαν τον τόπο τους για να επιβιώσουν. Σήμερα το κύμα των μεταναστών αποτελείται από γιατρούς, μηχανικούς, χημικούς, γεωπόνους, ηλεκτρονικούς, ειδικούς στην πληροφορία κ.λ.π. Σήμερα, συνεπεία της κρίσης και της κυβέρνησης της υποτέλειας, κινδυνεύει να χαθεί ό,τι στα δύσκολα χρόνια μετά τον Εμφύλιο δημιουργήθηκε ως επιστημονικό δυναμικό με υψηλή κατάρτιση.

Αλληλεγγύη. Ανεργία, πείνα. Το Ε AM στην κατοχή δημιούργησε την εθνική αλληλεγγύη (το ΕΑΜ μας έσωσε από την πείνα…, έλεγε τότε το τραγούδι). Σήμερα, τίθεται για άλλη μια φορά το θέμα της επιβίωσης του ελληνικού λαού. Οι κινήσεις βοήθειας στους ανέργους και στους ανήμπορους, είναι μια αυθόρμητη εκδήλωση αλληλεγγύης, σύμφωνα με τις παραδόσεις της Αριστεράς και γενικότερα με την κοινωνική φύση του ανθρώπου. Η αλληλεγγύη δεν ταυτίζεται με την ελεημοσύνη! Οι κινήσεις αλληλεγγύης είναι δυνατόν να αποτελέσουν όπως και στην κατοχή μια πράξη εκδήλωσης ενός πατρι-ωτικού-κοινωνικού κινήματος ανατροπής.

*Δημοσιεύθηκε στο «Δρόμο της Αριστεράς», 04/05/14

Κυριακή 04 Μαΐου 2014